Ege'de Adalar Bölüşülüyor mu? | Türk-Yunan Geriliminin Arkasındaki Gerçekler

Ege Denizi'nde sular, anlaşmalarla açıkça Yunanistan'a bırakılmayan 152 ada, adacık ve kayalık (EGAYDAAK) üzerinden yeniden ısınmaya başladı. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis'in, Türk tarafının bu adacıklara bayrak dikebileceği iddialarına karşı "Sert karşılık veririz" açıklaması yapması, iki ülke arasındaki kronik Ege sorunlarını tekrar gündeme getirdi.

Peki, iki ülkeyi defalarca savaşın eşiğine getiren bu krizlerin tarihsel ve hukuki arka planında neler var?

1. Kırılma Noktası: 1996 Kardak Krizi Ege'deki ada ve kayalıkların aidiyeti tartışmasının en somut örneği 1996 yılındaki Kardak krizidir. 25 Aralık 1995'te Figen Akat adlı Türk yük gemisinin Kardak kayalıklarında karaya oturmasıyla başlayan teknik kurtarma tartışması, kısa sürede iki ülkenin egemenlik yarışına dönüştü. Yunan sivillerin kayalıklara Yunan bayrağı dikmesi, Türk gazetecilerin bu bayrağı indirip Türk bayrağı asması ve ardından Atina'nın bölgeyi askeri abluka altına almasıyla kriz tırmandı.

Dönemin Başbakanı Tansu Çiller'in "O bayrak inecek, o asker gidecek" talimatıyla harekete geçen Türk SAT komandoları, Yunan kuşatmasının arasından sızarak Batı Kardak kayalığına Türk bayrağını dikti. ABD Başkanı Bill Clinton'ın devreye girmesiyle iki ülke askerlerini geri çekti ve kriz dindirildi.

2. Lozan ve Paris Anlaşmalarının Gerçekleri 12 Ada Yanılgısı: Toplumda yaygın bilinen aksine, 12 Ada Lozan Anlaşması ile Yunanistan'a bırakılmamıştır. Lozan'da İtalya'ya devredilen bu adalar, İtalya'nın II. Dünya Savaşı'nı kaybetmesi üzerine 1947 Paris Barış Anlaşması ile Yunanistan'a verilmiştir.

Silahsızlandırma Şartı: Paris Anlaşması'na göre Yunanistan bu adaları askeri üs kurmama ve silahsızlandırma şartıyla devralmıştır. Türkiye, günümüzde bu adaların silahlandırılmasını anlaşma ihlali olarak nitelendirirken; Yunanistan ise Türkiye'nin Ege ordusunu gerekçe göstererek savunma amaçlı olduğunu iddia etmektedir.

3 Mil Kuralı: Lozan'da Anadolu kıyılarına 3 milden yakın olan ada, adacık ve kayalıkların Türkiye egemenliğinde olduğu kabul edilmiştir.

3. Deniz ve Hava Sahası Çelişkileri 6 Mile Karşılık 10 Mil İddiası: Yunanistan 1931 yılında hava sahasını 10 deniz mili ilan etmiştir. Ancak karasuları günümüzde 6 deniz milidir. Uluslararası hukuka göre hava sahası karasularının sınırını aşamaz. Yunanistan, 6 mil ile 10 mil arasındaki uluslararası sahada uçan Türk jetlerini "hava sahası ihlali" olarak dünyaya duyurmaktadır.

12 Mil ve Casus Belli (Savaş Sebebi): Yunanistan karasularını 12 mile çıkarmak istemektedir. Ege'de çok sayıda Yunan adası olması sebebiyle, bu hamle Ege'nin %70'inden fazlasını Yunan gölüne çevirecek ve Türk donanmasının açık denizlere çıkışını engelleyecektir. Bu doğrultuda TBMM, 1995 yılında Yunanistan'ın karasularını 12 mile çıkarmasını resmen Casus Belli (Savaş Sebebi) sayacağını ilan etmiştir.

4. Güncel Durum: 152 Ada ve Sisam Açıklarındaki Tatbikatlar Türkiye, uluslararası anlaşmalarda ismi açıkça zikredilerek Yunanistan'a devredilmemiş 152 ada, adacık ve kayalığın statüsünün tartışmalı olduğunu savunmaktadır. Son günlerde Türk Silahlı Kuvvetleri'nin, Sisam adasının tam karşı kıyısında geniş kapsamlı askeri tatbikatlar düzenlemesi, bu adalar meselesinin tartışıldığı bir dönemde Atina yönetiminde tedirginliği artırmış durumdadır.