Yapay Zekâ Bağımlılığı: Beyaz Yakalıların Yeni Krizi

Yapay zekâ, son yıllarda iş dünyasında büyük bir dönüşüme neden oldu. Şirketlerde sunumlardan finans tablolarına, müşteri analizlerinden stratejik planlara kadar birçok iş artık birkaç komutla yapay zekâya yaptırılıyor. İlk etapta bu durum verimlilik artışı olarak görüldü. Ancak son aylarda yayımlanan araştırmalar, özellikle bilgi çalışanlarında 'hâkimiyet kaybı' denilen yeni bir sorunun ortaya çıktığını gösteriyor. Microsoft Research ve Carnegie Mellon Üniversitesi'nin 319 çalışan üzerinde yaptığı kapsamlı araştırma, üretken yapay zekâ kullanan çalışanlarda eleştirel düşünme refleksinin azaldığını ortaya koydu. Araştırmaya göre çalışan, yapay zekânın yeteneğine ne kadar fazla güveniyorsa, çıktıları sorgulama oranı da o kadar düşüyor. Şirket yöneticileri özellikle toplantılarda çalışanların hazırladıkları raporların arkasını dolduramadığını anlatıyor. Çünkü birçok çalışan analizleri artık kendisi üretmiyor; ChatGPT, Copilot veya farklı üretken yapay zekâ araçlarından alıyor. Özellikle finans, pazarlama, insan kaynakları ve danışmanlık sektörlerinde bu durumun daha görünür hale geldiği belirtiliyor. Çalışanlar raporu hazırlıyor ancak raporun hangi varsayımlarla oluşturulduğunu bilmiyor. Veriler arasındaki çelişkileri fark edemiyor. Toplantıda gelen ikinci ya da üçüncü derinlikteki sorularda sistem kilitleniyor. Microsoft'un araştırmasına göre çalışanlar özellikle 'düşük riskli' gördükleri işlerde yapay zekâ çıktılarını daha az sorguluyor. Dünya genelinde birçok kurum artık yapay zekâ kullanımını kurallara bağlamaya başladı. Bazı şirketler çalışanlardan hazırladıkları rapor veya sunumlarda yapay zekâ kullanıp kullanmadıklarını belirtmelerini istiyor. İnsan kaynakları birimleri ise işe alımlarda adayların yapay zekâ olmadan düşünme ve analiz becerilerini ayrıca ölçmeye başladı. Özellikle hukuk, finans, savunma sanayi ve teknoloji şirketlerinde 'AI disclosure' yani 'yapay zekâ kullanım bildirimi' uygulamalarının arttığı görülüyor.